Prawo, pieniądze, odpowiedzialność. Dokąd zmierza system gospodarki odpadami? poznaj perspektywę naszej ekspertki

Jednym z kluczowych punktów 30. Zjazdu Branży Kompleksowej Gospodarki Odpadami był panel dyskusyjny „Prawo, pieniądze, odpowiedzialność. Dokąd zmierza system gospodarki odpadami?”.

Podczas debaty Joanna Janczewska, Dyrektor Operacyjny ds. Recyklingu w ASEKOL PL OPAK, odpowiedziała na dwa istotne pytania dotyczące przyszłości systemu gospodarki odpadami.

1. Czy UC100 zapewni osiągnięcie celów wskazanych w Rozporządzeniu PPWR?

Rozporządzenie PPWR jest kontynuacją fundamentu zawartego w Dyrektywie Odpadowej, tj. art. 8a, który określa, za co przedsiębiorca wprowadzający produkty w opakowaniach na rynek ma zapłacić w ramach Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta.

Polska od pięciu lat powinna mieć wdrożony system ROP. Rozporządzenie PPWR określa cele, jakie ROP musi osiągnąć w zakresie opakowań i gospodarki odpadami opakowaniowymi. Nie możemy już zatem twierdzić, że nie wiemy, dokąd zmierza system opakowań i odpadów opakowaniowych.

Cele zostały jasno określone w Rozporządzeniu PPWR i są ukierunkowane na recykling odpadów opakowaniowych. Przede wszystkim:

• 2030 r. - każde opakowanie musi nadawać się do recyklingu;
• 2035 r. - zbieranie i przetwarzanie na pełną skalę: wszystkie opakowania muszą być zbierane, sortowane i poddawane recyklingowi.

Jeżeli opakowanie nie osiągnie wymaganej skali recyklingu, konsekwencje poniosą przedsiębiorcy w postaci zakazu wprowadzania na rynek produktów w takich opakowaniach.

Rozporządzenie PPWR ogranicza wprowadzanie na rynek opakowań nienadających się do recyklingu. Jednocześnie już dziś w systemie znajdują się odpady opakowaniowe nadające się do recyklingu, które trafiają do odzysku energetycznego. Wynika to m.in. z braku technologicznych i ekonomicznych możliwości ich odsortowania i poddania recyklingowi, a także z braku popytu na produkty pochodzące z ich recyklingu - w szczególności w przypadku opakowań po produktach spożywczych.

ROP to nie tylko finansowanie. To również współtworzenie efektywnego systemu z uwzględnieniem potrzeb i uwarunkowań każdej ze stron: ekoprojektowania, producentów, przedsiębiorców wprowadzających produkty w opakowaniach na rynek, gmin, sortowni oraz recyklerów.

W krajach UE rolę tę pełnią Organizacje Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta. Łączą poszczególnych uczestników i współtworzą system z uwzględnieniem łańcucha wartości każdej ze stron, a także weryfikują realizowane usługi w celu uniknięcia finansowania szarej strefy.

W Polsce, w projekcie ustawy UC100, przedsiębiorca wprowadzający produkty w opakowaniach na rynek został sprowadzony do roli biernego płatnika, bez żadnego wpływu na to, jak i czy system gospodarki odpadami osiągnie cele wynikające z PPWR.

Przedsiębiorca ma płacić w ramach ROP oraz ponosić konsekwencje i sankcje za nieosiągnięcie celów określonych w Rozporządzeniu PPWR, nie mając jednocześnie żadnego wpływu na efektywność finansowania systemu gospodarki odpadami opakowaniowymi ze środków ROP.

Co ważne, w UC100 brakuje zasad wyliczania stawek, ustawowej gwarancji, że pieniądze z ROP będą wydatkowane wyłącznie na gospodarkę odpadami opakowaniowymi, mechanizmów zapewniających efektywne osiąganie celów wskazanych w PPWR oraz odpowiedzialności NFOŚiGW za ich nieosiągnięcie.

2. Jakie są skutki wprowadzenia elektronicznych dokumentów potwierdzających recykling DPR i EDPR w BDO?

Od 1 stycznia 2026 r. wnioski o dokumenty potwierdzające recykling oraz dokumenty DPR i EDPR można wystawiać wyłącznie elektronicznie w BDO.

System BDO rejestruje dane, ale nie weryfikuje procesów zbiórki ani recyklingu. Zmiana sposobu wystawiania dokumentów z papierowego na elektroniczny ma zarówno swoje plusy, jak i minusy.

Plusy: egzemplarz C, przeznaczony dla Urzędu Marszałkowskiego, jest obecnie widoczny dla UM w czasie rzeczywistym. Powinno to ograniczyć nadużycia na rynku, takie jak niewysyłanie egzemplarza C do UM w celu uniknięcia kontroli lub celowego odsunięcia jej w czasie, aby zyskać możliwość zamknięcia działalności po rozliczeniu roku na rzecz poziomów recyklingu. Niezbędne są jednak kontrole UM prowadzone w trakcie roku i odnoszące się do bieżącego okresu.

Minusy: brakuje mechanizmu korekty wystawionych dokumentów DPR i EDPR. Obecnie w branży gospodarki odpadami dokumenty potwierdzające recykling, liczone w tysiącach ton, wymagają korekty z powodu błędów formalnych, literalnych czy obliczeniowych.

W konsekwencji sortownie, podmioty zbierające odpady, podmioty eksportujące je do recyklingu oraz recyklerzy nie mogą otrzymać od Organizacji Odzysku Opakowań dopłat za usługę zebrania i poddania recyklingowi odpadów opakowaniowych, jeżeli dotyczące ich dokumenty DPR lub EDPR wymagają korekty.

Sprawozdawczość w skali kraju dotycząca dokumentów DPR i EDPR rozliczonych na rzecz poziomów recyklingu będzie przez to nieadekwatna do ilości odpadów faktycznie zebranych, wykazanych we wnioskach i poddanych recyklingowi.

Jest to niezrozumiałe, ponieważ papierowa wersja tych dokumentów umożliwiała dokonywanie korekt. Niedopuszczalne jest, aby dokument DPR lub EDPR, stanowiący wartość oraz potwierdzenie wypełnienia obowiązków prawnych w obiegu gospodarczym, nie mógł zostać skorygowany i prawidłowo zaliczony na rzecz poziomów recyklingu.

Branża gospodarki odpadami, recyklerzy, przedsiębiorcy wprowadzający produkty w opakowaniach na rynek oraz Organizacje Odzysku Opakowań - wszyscy liczą na niezwłoczną zmianę stanowiska Ministerstwa Klimatu i Środowiska w tym zakresie.